Hoe zorg je voor alles wat leeft — vandaag, morgen en voor wie lang na ons komt? Met die vraag ging de Brusselse filmmaker Dimitri Sterkens (1991) aan de slag in After Us, gemaakt voor het BNO in samenwerking met NIRAS, de Belgische instelling voor radioactief afval. Het begint bij iets wat we liever niet zien — de zorg voor radioactief afval, een erfenis die duizenden jaren meereist — en opent van daaruit een veel grotere vraag: wat laten we na, en hoe dragen we daar zorg voor? We spraken Dimitri over tijd, klank en de zorg voor wat na ons komt.
Wat voor filmmaker ben je?
Ik noem mezelf liefst een veelzijdige filmmaker. Ik heb een brede interesse in verschillende vertelvormen, al focus ik mij het liefst op fictie en conceptuele vertellingen rond sociaal-politieke thema's.
Hoe verliep het maakproces voor After Us?
Voor After Us kreeg ik ontzettend veel creatieve vrijheid van het Belgian National Orchestra. Om te beginnen mocht ik het programma mee samenstellen en suggesties doen voor werken die ik goed vond klinken bij het thema radioactief afval. In een alledaagse filmproductie wordt de muziek pas in de montagekamer toegevoegd, maar voor dit project draaide het net andersom: de muziek was er eerst en de beelden ontstonden van daaruit.
Hoe maak je een film over grote begrippen als tijd, erfenis en zorg voor wat leeft?
Door de film in zijn geheel nooit té concreet te maken. De keuze om de film bewust te laten zweven tussen het abstracte en het concrete, zorgt ervoor dat je als kijker blijft nadenken, tijdens én na de film. Steeds wanneer ik een film maak, stel ik mezelf de vraag: “Hoe kan ik dit verhaal op een zo universeel en tijdloos mogelijke manier vertellen, zodat mensen, ongeacht hun cultuur, de boodschap begrijpen?” Wat voor mij daarbij altijd vaststaat: je moet het menselijke perspectief tonen. Mensen en hun emoties.
"De keuze om de film bewust te laten zweven tussen het abstracte en het concrete, zorgt ervoor dat je als kijker blijft nadenken, tijdens én na de film."
Welke compositie uit dit programma daagde je het meest uit, en waarom?
Ik moet zeggen dat ik op Threnody to the Victims of Hiroshima van Penderecki echt mijn tanden heb stukgebeten. De muziek ademt pure horror, catastrofe en verwoesting. Het fascinerende is dat Penderecki dit stuk helemaal niet óver Hiroshima schreef: het ontstond als een abstract klankexperiment, oorspronkelijk simpelweg getiteld naar de speelduur — "8'37". Pas toen hij het voor het eerst live hoorde, werd hij door de emotionele lading overrompeld en droeg hij het op aan de slachtoffers van Hiroshima. Net dat greep me aan: de horror zat al in de klank, nog vóór er een naam of een gebeurtenis aan hing. Ruim acht minuten lang moet je je daar als luisteraar doorheen zien te worstelen. Maar welke beelden voeg je daaraan toe voor de kijker? Hoe maak je überhaupt een film over radioactieve straling, een natuurfenomeen dat in wezen onzichtbaar is? En hoe expliciet wil je als maker gaan in het tonen van de gevolgen ervan? Bij de andere stukken vielen die antwoorden sneller op hun plaats. Zeker in November van Max Richter, hoorde ik meteen het bewijs van onze generationele verbondenheid.
Hoe raakt dit onderwerp jou persoonlijk?
De geboorte van mijn allerliefste dochtertje begin dit jaar heeft mijn blik op de wereld drastisch veranderd. Sindsdien voelt het leven hier op aarde zoveel waardevoller, maar tegelijk ook veel brozer. Door een nieuwe generatie mee op de wereld te zetten, voel ik me nu extra verantwoordelijk voor het uitbouwen van een vruchtbare toekomst voor mijn dochter. De overlevering van onze kennis over de wereld — en in dit geval: over radioactief afval — is hierin van uiterst belang. Juist in de woelige tijden waarin we leven, met fake news en kennisnihilisme, moeten we tonen dat we zorgvuldig omgaan met de inzichten en informatie die we doorgeven.
Wat hoop je dat het publiek meeneemt na afloop van de film?
Mijn missie is geslaagd wanneer de film een afterlife krijgt. Dat de film niet stopt na het concert en dat het publiek blijft nadenken over de film en de thema's die ze aansnijdt. Ik hoop in ieder geval dat de mensen naar huis gaan met een gevoel van verbondenheid. Met de natuur en met elkaar. Het leven hier op aarde, in al haar schoonheid en met haar gekke kronkelingen, blijft de moeite waard om voor te vechten. Dus pak elkaar maar eens goed vast na de voorstelling. En zorg voor elkaar en je omgeving.
