Beste Vrienden van de Muziek,
Gisteren was een memorabele avond. Zowel Leland als Kristof (vergeef me voor één keer de Vlaamse spelling) zetten beiden iets bijzonder moois neer. Het concerto van Barber was voor het orkest mega tricky en ontzettend spannend. Iedereen - Antony Hermus op kop - was hypergeconcentreerd en bijzonder alert. De KEW gaat natuurlijk over de cello, maar je kunt er niet omheen dat ook het BNO ergens mee ‘in de vitrine’ staat. Voor het orkest is dat niet zo een makkelijke positie, want als het goed gaat, vindt iedereen dat normaal en evident, maar als er een keer iets mis zou gaan, dan krijgen we wellicht heel snel de wind van voren. Die Barber was, aangezien we dit stuk nog nooit gespeeld hebben, dus een heel gevaarlijke horde om te nemen. Goed dat we er niet over struikelden!
Een essentieel object in de backstage van de Bozar is de koffieautomaat. Veel collega’s maken daar dagelijks overvloedig gebruik van, zeker nu de vermoeidheid op het einde van de week toeslaat. Over koffie gesproken: koffie-met-melk is mijns inziens een heel belangrijk aspect in het orkestspel. Ik verklaar me nader: een van de moeilijkste zaken waar wij mee te maken hebben, zeker als blazer, is wat we noemen de ‘blending’ of het vermengen van de klanken van de verschillende instrumenten. En dat vergelijk ik graag met koffie-met-melk. Als je namelijk een scheut melk in je koffie giet en even roert, dan krijg je een ‘nieuw’ drankje met een nieuwe kleur. Als je daarentegen bijvoorbeeld wat olijfolie toevoegt aan een glas water, dan zullen die twee zich nooit vermengen, hoeveel je ook roert. Je zult een onderste laag water krijgen en een bovenste laag olijfolie. Welnu, als twee (of meer) instrumenten samen iets moeten spelen, dan proberen wij altijd koffie-met-melk te maken, en niet water-met-olijfolie. De bedoeling is dat de klank van de verschillende instrumenten zich versmelt tot een nieuwe mengklank (een melange of een mixtuur), waarin de oorspronkelijke klanken nauwelijks nog te herkennen zijn. Parameters die daar een rol in spelen zijn intonatie, balans, kleur, vibrato en kern, allemaal zaken waar we erg mee begaan zijn tijdens het spelen. Als een van die parameters niet matcht tussen de betrokken instrumenten, dan krijg je water-met-olijfolie in plaats van koffie-met-melk en dat is goed hoorbaar en erg storend… Ook sommige componisten gaan met dat mengen of blenden bewust aan de slag om nieuwe klankkleuren te maken. Een van de strafste koffie-met-melk-makers in de muziekgeschiedenis was Maurice Ravel. Een prachtig voorbeeld vinden we in zijn Bolero, waar de componist de Bolero-melodie op een bepaald moment laat spelen door een hoorn en twee piccolo’s (voor de insiders: in parallelle tertsen en kwinten); je moet er maar opkomen. Het resultaat, als het ook nog goed ‘geblend’ wordt uitgevoerd, is een quasi sprookjesachtig en bovenaards geluid!
Vanavond spelen de laatste twee finalisten, toevallig ook twee heel sterke kandidaten. Het komt elk jaar opnieuw naar boven: zij die op de laatste avond spelen, hebben statistisch gezien meer kans om de eerste prijs te winnen dan de andere kandidaten. Dat zou volgens sommigen liggen aan het feit dat hun prestatie verser in het geheugen van de jury ligt en de jury al een beetje vergeten zou zijn hoe goed die anderen in het begin van week wel waren. Persoonlijk denk ik dat een groot voordeel schuilt in die zes extra dagen die de kandidaten van de laatste avond hebbenvoor ze in quarantaine gaan in de Muziekkapel. De proclamatie van de halve finales vindt plaats in de nacht van zaterdag op zondag. Dat betekent dat finalist 1 en 2 de zondag welgeteld één vrije dag hebben voor wat studie (aan hun keuzeconcerto) en wat ontspanning, om dan op maandag hun intrek te nemen in ‘de Chapelle’. Kandidaten 11 en 12 daarentegen hebben tussen de proclamatie van de halve finale en hun intrede in de Muziekkapel zomaar eventjes zes vrije dagen. In die zes dagen kunnen ze een fris hoofd halen en/of naar hartelust studeren aan hun keuzeconcerto, dat wellicht tijdens de eerste ronde en de halve finale weinig aandacht heeft gekregen wegens ander prioritair repertoire. In die optiek zijn de kansen dus niet helemaal eerlijk verdeeld. Anderzijds lijkt dit onevenwicht me ook heel moeilijk op te lossen (iemand een voorstel?). Los daarvan: de twee kandidaten die vanavond zullen spelen, zijn gewoonweg twee kleppers, of die nu op maandag of op zaterdag spelen. Ik ben dan ook enorm benieuwd naar vanavond. Vooral naar de Lutoslawksi van Tae-Yeon Kim.
Tot morgen!
Bram